<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X45n0757"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 757 起信论疏记</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 757 起信论疏记</title> <author>新罗 元晓疏幷别记</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>6卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">757</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">起信论疏记</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入（版本一），CBETA 人工输入（版本二）</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB04988"> <charName>CBETA CHARACTER CB04988</charName> <mapping cb:dec="988028" type="PUA">U+F137C</mapping> <mapping type="unicode">U+2E9D6</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[革*付]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18964"> <charName>CBETA CHARACTER CB18964</charName> <mapping cb:dec="1002004" type="PUA">U+F4A14</mapping> <mapping type="unicode">U+43B9</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>闻</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[辨/耳]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2009-02-09T16:19:50"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0200a" n="0200a"/> <lb ed="X" n="0200a01"/> <lb ed="X" n="0200a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 757-A 起信论海东疏刊行序</cb:mulu><head>No. 757-A <lb ed="X" n="0200a03"/><lb ed="R071" n="0619a01"/> <anchor xml:id="nkr_note_orig_0200001" n="0200001"/>起信论海东疏刊行序</head> <lb ed="X" n="0200a04"/> <lb ed="X" n="0200a05"/><lb ed="R071" n="0619a02"/><p xml:id="pX45p0200a0501">释于大乘起信论之疏。振古凡有三品。曰法藏。曰慧 <lb ed="X" n="0200a06"/><lb ed="R071" n="0619a03"/>远。曰元晓。世谓之本论三师。就中先二疏行于世年 <lb ed="X" n="0200a07"/><lb ed="R071" n="0619a04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0200a0701" n="0200a0701"/><anchor xml:id="beg0200a0701" n="0200a0701"/>已<anchor xml:id="end0200a0701"/>尙矣。是機缘方熟也。今斯疏唯<g ref="#CB18964">闻</g>有其本。更不阅 <lb ed="X" n="0200a08"/><lb ed="R071" n="0619a05"/>之者。岁亦深焉。唯时宜未合也。所谓僧传。淸凉观公 <lb ed="X" n="0200a09"/><lb ed="R071" n="0619a06"/>于淮南法藏受海东起信疏義云。个书高出于诸师 <lb ed="X" n="0200a10"/><lb ed="R071" n="0619a07"/>上者。以应知也。我之论章中往往引用。而未见其全 <lb ed="X" n="0200a11"/><lb ed="R071" n="0619a08"/>释。所以慵研核其释之始末。因兹同门负帙者。各不 <lb ed="X" n="0200a12"/><lb ed="R071" n="0619a09"/>能无遗憾矣。近来印氏某语余言。或人贶这锦本。乃 <lb ed="X" n="0200a13"/><lb ed="R071" n="0619a10"/>许于刻梓而流行。愿垂考点。其言至切。余复想遇时 <lb ed="X" n="0200a14"/><lb ed="R071" n="0619a11"/>根适至。喜此疏入手。而点头肯受。便捧读订挍。虽然 <lb ed="X" n="0200a15"/><lb ed="R071" n="0619a12"/>天禀驽骀。不获罄力。奚敢覃思。俯祈达人幸为政诸。</p> <lb ed="X" n="0200a16"/><lb ed="R071" n="0619a13"/><p xml:id="pX45p0200a1601">元禄九龙飞丙子之秋日 <lb ed="X" n="0200a17" type="honorific"/><lb ed="R071" n="0619a14"/>洛东智积门下觉眼谨志</p></cb:div> <lb ed="X" n="0200a18"/> <lb ed="X" n="0200a19"/> <lb ed="X" n="0200a20"/> <lb ed="X" n="0200a21"/> <lb ed="X" n="0200a22"/> <lb ed="X" n="0200a23"/> <lb ed="X" n="0200a24"/> <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0200b" n="0200b"/> <lb ed="X" n="0200b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘起信论疏记会本</cb:mulu> <lb ed="X" n="0200b02"/><cb:docNumber>No. 757</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0200b03"/><lb ed="R071" n="0620a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大乘起信论疏记会本卷一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0200b04"/> <lb ed="X" n="0200b05"/><lb ed="R071" n="0620a02"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">马鸣</name>菩萨 造 论</byline> <lb ed="X" n="0200b06"/><lb ed="R071" n="0620a03"/><byline cb:type="other">梁天竺三藏 真谛 译</byline> <lb ed="X" n="0200b07"/><lb ed="R071" n="0620a04"/><byline cb:type="author">唐海东沙门 元晓 疏<note place="inline">幷别记</note></byline> <lb ed="X" n="0200b08"/><lb ed="R071" n="0620a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0200b0801">将释此论。略有三门。初标宗体。次释题名。其第三 <lb ed="X" n="0200b09"/><lb ed="R071" n="0620a06"/>者依文显義。</p> <lb ed="X" n="0200b10"/><lb ed="R071" n="0620a07"/><p xml:id="pX45p0200b1001">第一标宗体者。然夫大乘之为体也。萧焉空寂。湛 <lb ed="X" n="0200b11"/><lb ed="R071" n="0620a08"/>尔冲玄。玄之又玄之。岂出万象之表。寂之又寂之。 <lb ed="X" n="0200b12"/><lb ed="R071" n="0620a09"/>犹在百家之谈。非像表也五眼不能见其躯。在言 <lb ed="X" n="0200b13"/><lb ed="R071" n="0620a10"/>裡也四辩不能谈其状。欲言大矣。入无内而莫遗。 <lb ed="X" n="0200b14"/><lb ed="R071" n="0620a11"/>欲言微矣。苞无外而有馀。引之于有。一如用之而 <lb ed="X" n="0200b15"/><lb ed="R071" n="0620a12"/>空。获之于无。万物乘之而生。不知何以言之。强号 <lb ed="X" n="0200b16"/><lb ed="R071" n="0620a13"/>之谓大乘。</p> <lb ed="X" n="0200b17"/><lb ed="R071" n="0620a14"/><p xml:id="pX45p0200b1701"><note place="inline">别记</note>其体也。旷兮。其若太虚而无其私焉。荡兮。其 <lb ed="X" n="0200b18"/><lb ed="R071" n="0620a15"/>若巨海而有至公焉。有至公故。动静随成。无其 <lb ed="X" n="0200b19"/><lb ed="R071" n="0620a16"/>私故。染净斯融。染净融故。真俗平等。动静成故。 <lb ed="X" n="0200b20"/><lb ed="R071" n="0620a17"/>陞降参差。陞降差故。感应路通。真俗等故。思议 <lb ed="X" n="0200b21"/><lb ed="R071" n="0620a18"/>路绝。思议绝故。体之者乘影响而无方。感应通 <lb ed="X" n="0200b22"/><lb ed="R071" n="0620b01"/>故。祈之者超名相而有归。所垂影响。非形非说。 <lb ed="X" n="0200b23"/><lb ed="R071" n="0620b02"/>既超名相。何超何归。是谓无理之至理。不然之 <lb ed="X" n="0200b24"/><lb ed="R071" n="0620b03"/>大然也。</p> <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0200c" n="0200c"/> <lb ed="X" n="0200c01"/><lb ed="R071" n="0620b04"/><p xml:id="pX45p0200c0101">自非杜口大士。目击丈夫。谁能论大乘于離言。起 <lb ed="X" n="0200c02"/><lb ed="R071" n="0620b05"/>深信于绝虑者哉。所以<name role="" type="person">马鸣</name>菩萨。无缘大悲。伤彼 <lb ed="X" n="0200c03"/><lb ed="R071" n="0620b06"/>无明妄风。动心海而易漂。愍此本觉真性。睡长梦 <lb ed="X" n="0200c04"/><lb ed="R071" n="0620b07"/>而难悟。于是同体智力堪造此论。赞述<persName>如来</persName>深经 <lb ed="X" n="0200c05"/><lb ed="R071" n="0620b08"/>奥義。欲使为学者暂开一轴。遍探三藏之旨。为道 <lb ed="X" n="0200c06"/><lb ed="R071" n="0620b09"/>者永息万境。遂还一心之原。</p> <lb ed="X" n="0200c07"/><lb ed="R071" n="0620b10"/><p xml:id="pX45p0200c0701"><note place="inline">别记</note>其为论也。无所不立。无所不破。如中观论十 <lb ed="X" n="0200c08"/><lb ed="R071" n="0620b11"/>二门论等。遍破诸执。亦破于破。而不还许能破 <lb ed="X" n="0200c09"/><lb ed="R071" n="0620b12"/>所破。是谓往而不遍论也。其瑜伽论摄大乘等。 <lb ed="X" n="0200c10"/><lb ed="R071" n="0620b13"/>通立深浅判于法门。而不融遣自所立法。是谓 <lb ed="X" n="0200c11"/><lb ed="R071" n="0620b14"/>与而不夺论也。今此论者。既智既仁。亦玄亦博。 <lb ed="X" n="0200c12"/><lb ed="R071" n="0620b15"/>无不立而自遣。无不破而还许。而还许者。显彼 <lb ed="X" n="0200c13"/><lb ed="R071" n="0620b16"/>往者往极而遍立。而自遣者。明此与者穷与而 <lb ed="X" n="0200c14"/><lb ed="R071" n="0620b17"/>夺。是谓诸论之祖宗。群诤之评主也。</p> <lb ed="X" n="0200c15"/><lb ed="R071" n="0620b18"/><p xml:id="pX45p0200c1501">所述虽廣。可略而言。开二门于一心。总括摩罗百 <lb ed="X" n="0200c16"/><lb ed="R071" n="0621a01"/>八之廣诰。示性净于相染。普综逾阇十五之幽致。 <lb ed="X" n="0200c17"/><lb ed="R071" n="0621a02"/>至如鹄林一味之宗。<name role="" type="person">鹫山</name>无二之趣。金鼓同性三 <lb ed="X" n="0200c18"/><lb ed="R071" n="0621a03"/>身之极果。花严璎珞四阶之深因。大品大集旷荡 <lb ed="X" n="0200c19"/><lb ed="R071" n="0621a04"/>之至道。日藏月藏微密之玄门。凡此等辈中众典 <lb ed="X" n="0200c20"/><lb ed="R071" n="0621a05"/>之肝心。一以贯之者。其唯此论乎。故下文言。为欲 <lb ed="X" n="0200c21"/><lb ed="R071" n="0621a06"/>总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边義故。应说此论。此论之 <lb ed="X" n="0200c22"/><lb ed="R071" n="0621a07"/>意。既其如是。开则无量无边之義为宗。合则二门 <lb ed="X" n="0200c23"/><lb ed="R071" n="0621a08"/>一心之法为要。二门之内。容万義而不乱。无边之 <lb ed="X" n="0200c24"/><lb ed="R071" n="0621a09"/>義。同一心而混融。是以开合自在。立破无碍。开而 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0201a" n="0201a"/> <lb ed="X" n="0201a01"/><lb ed="R071" n="0621a10"/>不繁。合而不狭。立而无得。破而无失。是为<name role="" type="person">马鸣</name>之 <lb ed="X" n="0201a02"/><lb ed="R071" n="0621a11"/>妙術。起信之宗体也。然以此论意趣深邃。从来释 <lb ed="X" n="0201a03"/><lb ed="R071" n="0621a12"/>者尟具其宗。良由各守所习而牵文。不能虚怀而 <lb ed="X" n="0201a04"/><lb ed="R071" n="0621a13"/>寻旨。所以不近论主之意。或望源而迷流。或把葉 <lb ed="X" n="0201a05"/><lb ed="R071" n="0621a14"/>而亡干。或割领而補袖。或折枝而带根。今直依此 <lb ed="X" n="0201a06"/><lb ed="R071" n="0621a15"/>论文。属当所述经本。庶同趣者消息之耳。标宗体 <lb ed="X" n="0201a07"/><lb ed="R071" n="0621a16"/>竟。</p> <lb ed="X" n="0201a08"/><lb ed="R071" n="0621a17"/><p xml:id="pX45p0201a0801">次释题名。言大乘者。大是当法之名。廣苞为義。乘 <lb ed="X" n="0201a09"/><lb ed="R071" n="0621a18"/>是寄喩之称。运载为功。总说虽然。于中分别者则 <lb ed="X" n="0201a10"/><lb ed="R071" n="0621b01"/>有二门。先依经说。後依论明。依经说者。如虚空藏 <lb ed="X" n="0201a11"/><lb ed="R071" n="0621b02"/>经言。大乘者。谓无量无边无崖故。普遍一切。喩如 <lb ed="X" n="0201a12"/><lb ed="R071" n="0621b03"/>虚空。廣大容受一切众生故。不与声闻辟支<persName>佛</persName>共 <lb ed="X" n="0201a13"/><lb ed="R071" n="0621b04"/>故。名为大乘。复次乘者。以正住四摄法为轮。以善 <lb ed="X" n="0201a14"/><lb ed="R071" n="0621b05"/>净十善业为辐。以净功德资粮为毂。以坚固淳至 <lb ed="X" n="0201a15"/><lb ed="R071" n="0621b06"/>专意为輨辖钉镊。以善成就诸禅解脱为辕。以四 <lb ed="X" n="0201a16"/><lb ed="R071" n="0621b07"/>无量为善调。以善知识为御者。以知时非时为发 <lb ed="X" n="0201a17"/><lb ed="R071" n="0621b08"/>动。以无常苦空无我之音为驱<g ref="#CB15081">策</g>。以七觉宝绳为 <lb ed="X" n="0201a18"/><lb ed="R071" n="0621b09"/><g ref="#CB04988">𮧖</g>靷。以净五眼为索带。以弘普端直大悲为旒幢。 <lb ed="X" n="0201a19"/><lb ed="R071" n="0621b10"/>以四正勤为轫<note place="inline">轸也枝木轮也</note>。以四念处为平直。以四神 <lb ed="X" n="0201a20"/><lb ed="R071" n="0621b11"/>足为速进。以勝五力为鉴阵。以八圣道为直进。于 <lb ed="X" n="0201a21"/><lb ed="R071" n="0621b12"/>一切众生无障碍慧明为轩。以无住六波罗蜜迴 <lb ed="X" n="0201a22"/><lb ed="R071" n="0621b13"/>向萨般若。以无碍四谛度到彼岸。是为大乘。解云。 <lb ed="X" n="0201a23"/><lb ed="R071" n="0621b14"/>上来以二十句擧喩况法以显乘義。又下文云。此 <lb ed="X" n="0201a24"/><lb ed="R071" n="0621b15"/>乘诸<persName>佛</persName>所受。声闻辟支<persName>佛</persName>所观。一切菩萨所乘。释 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0201b" n="0201b"/> <lb ed="X" n="0201b01"/><lb ed="R071" n="0621b16"/>梵护世所应敬礼。一切众生所<persName>应供</persName>养。一切智者 <lb ed="X" n="0201b02"/><lb ed="R071" n="0621b17"/>所应赞歎。一切世间所应归趣。一切诸魔不能破 <lb ed="X" n="0201b03"/><lb ed="R071" n="0621b18"/>壞。一切外道不能测量。一切世间不能与竞。解云。 <lb ed="X" n="0201b04"/><lb ed="R071" n="0622a01"/>上来以十句对人显大乘也。依论明者有七有三。 <lb ed="X" n="0201b05"/><lb ed="R071" n="0622a02"/>三种大義。下文当说。言七种者。有二种七。一者如 <lb ed="X" n="0201b06"/><lb ed="R071" n="0622a03"/>对法论云。由与七种大性相应。故名大乘。何等为 <lb ed="X" n="0201b07"/><lb ed="R071" n="0622a04"/>七。一境大性。以菩萨道缘百千等无量诸经廣大 <lb ed="X" n="0201b08"/><lb ed="R071" n="0622a05"/>教法为境界故。二行大性。正行一切自利利他廣 <lb ed="X" n="0201b09"/><lb ed="R071" n="0622a06"/>大行故。三智大性。了知廣大補特伽罗法无我故。 <lb ed="X" n="0201b10"/><lb ed="R071" n="0622a07"/>四精进大性。于三大劫阿僧祇耶方便勤修无量 <lb ed="X" n="0201b11"/><lb ed="R071" n="0622a08"/>难行行故。五方便善巧大性。不住生死及涅槃故。 <lb ed="X" n="0201b12"/><lb ed="R071" n="0622a09"/>六证得大性。得<persName>如来</persName>诸力无畏不共<persName>佛</persName>法等无量 <lb ed="X" n="0201b13"/><lb ed="R071" n="0622a10"/>无数大功德故。七业大性。穷生死际示现一切成 <lb ed="X" n="0201b14"/><lb ed="R071" n="0622a11"/>菩提等建立廣大诸<persName>佛</persName>事故<note place="inline">此中前五是因後二是果也</note>。二者 <lb ed="X" n="0201b15"/><lb ed="R071" n="0622a12"/>显扬论云。大乘性者。谓菩萨乘与七大性。共相应 <lb ed="X" n="0201b16"/><lb ed="R071" n="0622a13"/>故。说名大乘。云何为七。一法大性。谓十二分教中 <lb ed="X" n="0201b17"/><lb ed="R071" n="0622a14"/>菩萨藏所摄方便廣大之教。二发心大性。谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0201b1701" n="0201b1701"/><anchor xml:id="beg0201b1701" n="0201b1701"/>已<anchor xml:id="end0201b1701"/>发 <lb ed="X" n="0201b18"/><lb ed="R071" n="0622a15"/>无上正等觉心。三勝解大性。谓于前所说法大性 <lb ed="X" n="0201b19"/><lb ed="R071" n="0622a16"/>境起勝信解。四意乐大性。谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0201b1901" n="0201b1901"/><anchor xml:id="beg0201b1901" n="0201b1901"/>已<anchor xml:id="end0201b1901"/>超过勝解行地。入 <lb ed="X" n="0201b20"/><lb ed="R071" n="0622a17"/>净勝意乐地。五资粮大性。成就福智二种大资粮 <lb ed="X" n="0201b21"/><lb ed="R071" n="0622a18"/>故。能证无上正等菩提。六时大性。谓三大劫阿僧 <lb ed="X" n="0201b22"/><lb ed="R071" n="0622b01"/>企耶时能证无上正等菩提。七成满大性。谓即无 <lb ed="X" n="0201b23"/><lb ed="R071" n="0622b02"/>上正等菩提自体所成满菩提自体。比馀成满自 <lb ed="X" n="0201b24"/><lb ed="R071" n="0622b03"/>体尙无与等。何况超勝。瑜伽。地持。皆同此说。瑜伽 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0201c" n="0201c"/> <lb ed="X" n="0201c01"/><lb ed="R071" n="0622b04"/>论云。此中若法大性。乃至若时大性。如是六种。皆 <lb ed="X" n="0201c02"/><lb ed="R071" n="0622b05"/>是圆证大性之因。圆证大性。是前六种大性之果。 <lb ed="X" n="0201c03"/><lb ed="R071" n="0622b06"/>解云。如是二种七种大性。其数虽同。建立意别。建 <lb ed="X" n="0201c04"/><lb ed="R071" n="0622b07"/>立之意。寻之可知。释大乘竟。言起信者。依此论文。 <lb ed="X" n="0201c05"/><lb ed="R071" n="0622b08"/>起众生信。故言起信。信以决定谓尔之辞。所谓信 <lb ed="X" n="0201c06"/><lb ed="R071" n="0622b09"/>理实有。信修可得。信修得时有无穷德。此中信实 <lb ed="X" n="0201c07"/><lb ed="R071" n="0622b10"/>有者。是信体大。信一切法不可得故。即信实有平 <lb ed="X" n="0201c08"/><lb ed="R071" n="0622b11"/>等法界。信可得者。是信相大。具性功德熏众生故。 <lb ed="X" n="0201c09"/><lb ed="R071" n="0622b12"/>即信相熏必得归原。信有无穷功德用者。是信用 <lb ed="X" n="0201c10"/><lb ed="R071" n="0622b13"/>大。无所不为故。若人能起此三信者。能入<persName>佛</persName>法。生 <lb ed="X" n="0201c11"/><lb ed="R071" n="0622b14"/>诸功德。出诸魔境。至无上道。如经偈云。信为道元 <lb ed="X" n="0201c12"/><lb ed="R071" n="0622b15"/>功德母。增长一切诸善根。除灭一切诸疑惑。示现 <lb ed="X" n="0201c13"/><lb ed="R071" n="0622b16"/>开发无上道。信能超出众魔境。示现无上解脱道。 <lb ed="X" n="0201c14"/><lb ed="R071" n="0622b17"/>一切功德不壞种。出生无上菩提树。信有如是无 <lb ed="X" n="0201c15"/><lb ed="R071" n="0622b18"/>量功德。依论得发心。故言起信。所言论者。建立决 <lb ed="X" n="0201c16"/><lb ed="R071" n="0623a01"/>了可轨文言。判说甚深法相道理。依决判義。名之 <lb ed="X" n="0201c17"/><lb ed="R071" n="0623a02"/>为论。总而言之。大乘是论之宗体。起信是论之勝 <lb ed="X" n="0201c18"/><lb ed="R071" n="0623a03"/>能。体用合擧。以标题目。故言大乘起信论也。</p> <lb ed="X" n="0201c19"/><lb ed="R071" n="0623a04"/><p xml:id="pX45p0201c1901">△第三消文。文有三分。初三行偈。归敬述意。论曰以 <lb ed="X" n="0201c20"/><lb ed="R071" n="0623a05"/>下。正立论体。最後一颂。总结迴向。</p> <lb ed="X" n="0201c21"/><lb ed="R071" n="0623a06"/><p xml:id="pX45p0201c2101">△初三偈中。即有二意。前之二颂。正归三宝。其後一 <lb ed="X" n="0201c22"/><lb ed="R071" n="0623a07"/>偈。述造论意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0201c23"/><lb ed="R071" n="0623a08"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX45p0201c2301"><l>皈命尽十方</l><l>最勝业遍知</l><l>色无碍自在</l> <lb ed="X" n="0201c24"/><lb ed="R071" n="0623a09"/><l>救世大悲者</l><l>及彼身体相</l><l>法性真如海</l> <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0202a" n="0202a"/> <lb ed="X" n="0202a01"/><lb ed="R071" n="0623a10"/><l>无量功德藏</l><l>如实修行等</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0202a02"/><lb ed="R071" n="0623a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0202a0201">初归敬中有二。皈命二字。是能归相。尽十方下。显 <lb ed="X" n="0202a03"/><lb ed="R071" n="0623a12"/>所归德。能归相者。敬顺義是归義。趣向義是归義。 <lb ed="X" n="0202a04"/><lb ed="R071" n="0623a13"/>命谓命根。总御诸根。一身之要。唯命为主。万生所 <lb ed="X" n="0202a05"/><lb ed="R071" n="0623a14"/>重。莫是为先。擧此无二之命。以奉无上之尊。表信 <lb ed="X" n="0202a06"/><lb ed="R071" n="0623a15"/>心极。故言皈命。又复皈命者还源義。所以者。众生 <lb ed="X" n="0202a07"/><lb ed="R071" n="0623a16"/>六根。从一心起。而背自原。驰散六尘。今擧命总摄 <lb ed="X" n="0202a08"/><lb ed="R071" n="0623a17"/>六情。还归其本一心之原。故曰皈命。所归一心。即 <lb ed="X" n="0202a09"/><lb ed="R071" n="0623a18"/>是三宝故也。尽十方下。显所归德。此中应说三宝 <lb ed="X" n="0202a10"/><lb ed="R071" n="0623b01"/>之義。義如别说。今且消文。文中有三。谓<persName>佛</persName>法僧。宝 <lb ed="X" n="0202a11"/><lb ed="R071" n="0623b02"/>之内亦有三意。先歎心德。次歎色德。第三句者擧 <lb ed="X" n="0202a12"/><lb ed="R071" n="0623b03"/>人结歎。歎心德中。歎用及体。初言尽十方最勝业 <lb ed="X" n="0202a13"/><lb ed="R071" n="0623b04"/>者。是歎业用。谓现八相等化众生业。尽十方界。遍 <lb ed="X" n="0202a14"/><lb ed="R071" n="0623b05"/>三世际。随诸可化。作诸<persName>佛</persName>事。故言尽十方最勝业。 <lb ed="X" n="0202a15"/><lb ed="R071" n="0623b06"/>如对法论云。业大性者。穷生死际。示现一切成菩 <lb ed="X" n="0202a16"/><lb ed="R071" n="0623b07"/>提等。建立廣大诸<persName>佛</persName>事故。彼擧三世。此显十方也。 <lb ed="X" n="0202a17"/><lb ed="R071" n="0623b08"/>言遍智者。是歎智体。所以业用周于十方者。由其 <lb ed="X" n="0202a18"/><lb ed="R071" n="0623b09"/>智体无所不遍故也。智体周遍。故言遍智。如摄论 <lb ed="X" n="0202a19"/><lb ed="R071" n="0623b10"/>云。犹如虚空。遍一切色际。无生住灭变异。<persName>如来</persName>智 <lb ed="X" n="0202a20"/><lb ed="R071" n="0623b11"/>亦尔。遍一切所知。无倒无变异故。歎心德竟。次歎 <lb ed="X" n="0202a21"/><lb ed="R071" n="0623b12"/>色德。于中亦二。色无碍者。歎色体妙。言自在者。歎 <lb ed="X" n="0202a22"/><lb ed="R071" n="0623b13"/>色用勝。初言色体者。<persName>如来</persName>色身。万行所成。及不思 <lb ed="X" n="0202a23"/><lb ed="R071" n="0623b14"/>议熏习所成。虽有妙色。而无障碍。一相一好。无际 <lb ed="X" n="0202a24"/><lb ed="R071" n="0623b15"/>无限。故言导色无碍。如花严经言。求空边际犹可 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0202b" n="0202b"/> <lb ed="X" n="0202b01"/><lb ed="R071" n="0623b16"/>得。<persName>佛</persName>一毛孔无崖限。<persName>佛</persName>德如是不思议。是名<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0202b02"/><lb ed="R071" n="0623b17"/>净知见故。虽无质碍。而有方所示现之義。故得名 <lb ed="X" n="0202b03"/><lb ed="R071" n="0623b18"/>色而无碍也。言自在者。歎其色用。谓五根互用。十 <lb ed="X" n="0202b04"/><lb ed="R071" n="0624a01"/>身相作等。故言色自在。五根互用者。如涅槃经八 <lb ed="X" n="0202b05"/><lb ed="R071" n="0624a02"/>自在中说。十身相作者。如花严经十地品说。歎色 <lb ed="X" n="0202b06"/><lb ed="R071" n="0624a03"/>德竟。救世大悲者者。是第三句擧人结歎。<persName>佛</persName>犹大 <lb ed="X" n="0202b07"/><lb ed="R071" n="0624a04"/>长者。以众生为子。入三界火宅。救诸焚烧苦。故言 <lb ed="X" n="0202b08"/><lb ed="R071" n="0624a05"/>救世。救世之德。正是大悲。離自他悲。无缘之悲。诸 <lb ed="X" n="0202b09"/><lb ed="R071" n="0624a06"/>悲中勝。故言大悲。<persName>佛</persName>地所有万德之中。<persName>如来</persName>唯用 <lb ed="X" n="0202b10"/><lb ed="R071" n="0624a07"/>大悲为力。故偏擧之。以显<persName>佛</persName>人。如增壹阿含云。凡 <lb ed="X" n="0202b11"/><lb ed="R071" n="0624a08"/>圣之力有其六种。何等为六。小儿以啼为力。欲有 <lb ed="X" n="0202b12"/><lb ed="R071" n="0624a09"/>所说。要当先啼。女人以嗔恚为力。依嗔恚<anchor xml:id="nkr_note_add_0202b1201" n="0202b1201"/><anchor xml:id="beg0202b1201" n="0202b1201"/>已<anchor xml:id="end0202b1201"/>。然後 <lb ed="X" n="0202b13"/><lb ed="R071" n="0624a10"/>所说。沙门婆罗门以忍为力。常念下于人。然後自 <lb ed="X" n="0202b14"/><lb ed="R071" n="0624a11"/>陈。国王以憍慢为力。以此豪势而自陈说。阿罗汉 <lb ed="X" n="0202b15"/><lb ed="R071" n="0624a12"/>以专精为力。而自陈说。诸<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>以大悲为力。弘 <lb ed="X" n="0202b16"/><lb ed="R071" n="0624a13"/>益众生故。是知诸<persName>佛</persName>偏以大悲为力。故将表人名 <lb ed="X" n="0202b17"/><lb ed="R071" n="0624a14"/>大悲者。上来三句歎<persName>佛</persName>宝竟。此下二句。次显法宝。 <lb ed="X" n="0202b18"/><lb ed="R071" n="0624a15"/>及彼身体相者。谓前所说<persName>如来</persName>之身。即是报<persName>佛</persName>。正 <lb ed="X" n="0202b19"/><lb ed="R071" n="0624a16"/>用法界以为自体。故言彼身之体相也。此是擧<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0202b20"/><lb ed="R071" n="0624a17"/>而取其法。下句正出法宝体相。言法性者。所谓涅 <lb ed="X" n="0202b21"/><lb ed="R071" n="0624a18"/>槃。法之本性。故名法性。如智度论云。法名涅槃无 <lb ed="X" n="0202b22"/><lb ed="R071" n="0624b01"/>戏论法。性名本分种。如黄石金性。白石银性。如是 <lb ed="X" n="0202b23"/><lb ed="R071" n="0624b02"/>一切法中有涅槃性。故言法性。言真如者。无遣曰 <lb ed="X" n="0202b24"/><lb ed="R071" n="0624b03"/>真。无立曰如。如下文云。此真如体无有可遣。以一 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0202c" n="0202c"/> <lb ed="X" n="0202c01"/><lb ed="R071" n="0624b04"/>切法悉皆真故。亦无可立。以一切法皆同如故。当 <lb ed="X" n="0202c02"/><lb ed="R071" n="0624b05"/>知一切法不可说不可念。故名为真如。所言海者。 <lb ed="X" n="0202c03"/><lb ed="R071" n="0624b06"/>寄喩显法。略而说之。海有四義。一者甚深。二者廣 <lb ed="X" n="0202c04"/><lb ed="R071" n="0624b07"/>大。三者百宝无穷。四者万象影现。真如大海当知 <lb ed="X" n="0202c05"/><lb ed="R071" n="0624b08"/>亦尔。永绝百非故。包容万物故。无德不备故。无像 <lb ed="X" n="0202c06"/><lb ed="R071" n="0624b09"/>不现故。故言法性真如海也。如花严经言。譬如深 <lb ed="X" n="0202c07"/><lb ed="R071" n="0624b10"/>大海。珍宝不可尽。于中悉显现。众生形类像。甚深 <lb ed="X" n="0202c08"/><lb ed="R071" n="0624b11"/>因缘海。功德宝无尽。淸净法身中。无像而不现故。 <lb ed="X" n="0202c09"/><lb ed="R071" n="0624b12"/>歎法宝竟。此下二句。歎其僧宝。言无量功德藏者。 <lb ed="X" n="0202c10"/><lb ed="R071" n="0624b13"/>擧德取人。谓地上菩萨。随修一行。万行集成。其一 <lb ed="X" n="0202c11"/><lb ed="R071" n="0624b14"/>一行皆等法界。无有限量。积功所得。以之故言无 <lb ed="X" n="0202c12"/><lb ed="R071" n="0624b15"/>量功德。如是功德。总属菩萨。人能摄德。故名为藏。 <lb ed="X" n="0202c13"/><lb ed="R071" n="0624b16"/>次言如实修行等者。正歎行德。依宝性论。约正体 <lb ed="X" n="0202c14"/><lb ed="R071" n="0624b17"/>智名如实行。其後得智名为遍行。今此中言如实 <lb ed="X" n="0202c15"/><lb ed="R071" n="0624b18"/>修行。擧正体智。次言等者。取後得智。若依法集经 <lb ed="X" n="0202c16"/><lb ed="R071" n="0625a01"/>说。总括万行始终。通为二句所摄。谓如实修行。及 <lb ed="X" n="0202c17"/><lb ed="R071" n="0625a02"/>不放逸。如彼经言。如实修行者。谓发菩提愿。不放 <lb ed="X" n="0202c18"/><lb ed="R071" n="0625a03"/>逸者。谓满足菩提愿。复次如实修行者。谓修行布 <lb ed="X" n="0202c19"/><lb ed="R071" n="0625a04"/>施。不放逸者。谓不求报。如是持净戒。成就不退。或 <lb ed="X" n="0202c20"/><lb ed="R071" n="0625a05"/>修忍辱行。得无生忍。求一切善根而不疲倦。捨一 <lb ed="X" n="0202c21"/><lb ed="R071" n="0625a06"/>切所作事。修禅定不住禅定。满足智慧不戏论诸 <lb ed="X" n="0202c22"/><lb ed="R071" n="0625a07"/>法。如其次第。如实修行及不放逸。乃至廣说。今言 <lb ed="X" n="0202c23"/><lb ed="R071" n="0625a08"/>如实修行者。即摄发菩提愿。乃至满足智慧。次言 <lb ed="X" n="0202c24"/><lb ed="R071" n="0625a09"/>等者。取不放逸。即是满足菩提愿。乃至不戏论诸 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0203a" n="0203a"/> <lb ed="X" n="0203a01"/><lb ed="R071" n="0625a10"/>法也。归敬三宝竟在前。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203a02"/><lb ed="R071" n="0625a11"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX45p0203a0201"><l>为欲令众生</l><l>除疑捨邪执</l><l>起大乘正信</l> <lb ed="X" n="0203a03"/><lb ed="R071" n="0625a12"/><l><persName>佛</persName>种不断故</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0203a04"/><lb ed="R071" n="0625a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0203a0401">次述造论大意。造论大意不出二种。上半明为下 <lb ed="X" n="0203a05"/><lb ed="R071" n="0625a14"/>化众生。下半显为上弘<persName>佛</persName>道。所以众生长没生死 <lb ed="X" n="0203a06"/><lb ed="R071" n="0625a15"/>之海不趣涅槃之岸者。只由疑惑邪执故也。故今 <lb ed="X" n="0203a07"/><lb ed="R071" n="0625a16"/>下化众生之要。令除疑惑而捨邪执。泛论疑惑。乃 <lb ed="X" n="0203a08"/><lb ed="R071" n="0625a17"/>有多途。求大乘者所疑有二。一者疑法。障于发心。 <lb ed="X" n="0203a09"/><lb ed="R071" n="0625a18"/>二者疑门。障于修行。言疑法者。谓作此疑。大乘法 <lb ed="X" n="0203a10"/><lb ed="R071" n="0625b01"/>体为一为多。如是其一。则无异法。无异法故。无诸 <lb ed="X" n="0203a11"/><lb ed="R071" n="0625b02"/>众生。菩萨为谁发弘誓愿。若是多法。则非一体。非 <lb ed="X" n="0203a12"/><lb ed="R071" n="0625b03"/>一体故。物我各别。如何得起同体大悲。由是疑惑。 <lb ed="X" n="0203a13"/><lb ed="R071" n="0625b04"/>不能发心。言疑门者。<persName>如来</persName>所立教门众多。为依何 <lb ed="X" n="0203a14"/><lb ed="R071" n="0625b05"/>门初发修行。若共可依。不可顿入。若依一二。何遣 <lb ed="X" n="0203a15"/><lb ed="R071" n="0625b06"/>何就。由是疑故。不能起修行。故今为遣此二种疑。 <lb ed="X" n="0203a16"/><lb ed="R071" n="0625b07"/>立一心法。开二种门。立一心法者。遣彼初疑。明大 <lb ed="X" n="0203a17"/><lb ed="R071" n="0625b08"/>乘法唯有一心。一心之外更无别法。但有无明迷 <lb ed="X" n="0203a18"/><lb ed="R071" n="0625b09"/>自一心。起诸波浪流转六道。虽起六道之浪。不出 <lb ed="X" n="0203a19"/><lb ed="R071" n="0625b10"/>一心之海。良由一心动作六道。故得发弘济之愿。 <lb ed="X" n="0203a20"/><lb ed="R071" n="0625b11"/>六道不出一心。故能起同体大悲。如是遣疑。得发 <lb ed="X" n="0203a21"/><lb ed="R071" n="0625b12"/>大心也。开二种门者。遣第二疑。明诸教门虽有众 <lb ed="X" n="0203a22"/><lb ed="R071" n="0625b13"/>多。初入修行不出二门。依真如门修止行。依生灭 <lb ed="X" n="0203a23"/><lb ed="R071" n="0625b14"/>门而起观行。止观双运。万行斯备。入此二门。诸门 <lb ed="X" n="0203a24"/><lb ed="R071" n="0625b15"/>皆达。如是遣疑。能起修行也。捨邪执者。有二邪执。 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0203b" n="0203b"/> <lb ed="X" n="0203b01"/><lb ed="R071" n="0625b16"/>所谓人执。及与法执。捨此二義。下文当说。下化众 <lb ed="X" n="0203b02"/><lb ed="R071" n="0625b17"/>生竟在于前也。此下二句。上弘<persName>佛</persName>道。除彼二边之 <lb ed="X" n="0203b03"/><lb ed="R071" n="0625b18"/>疑。得起决定之信。信解大乘唯是一心。故言起大 <lb ed="X" n="0203b04"/><lb ed="R071" n="0626a01"/>乘正信也。捨前二执分别。而得无分别智。生<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0203b05"/><lb ed="R071" n="0626a02"/>家。能绍<persName>佛</persName>位。故言<persName>佛</persName>种不断故也。如论说云。<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0203b06"/><lb ed="R071" n="0626a03"/>大海。信为能入。智慧能度。故擧信智。明弘<persName>佛</persName>道。偈 <lb ed="X" n="0203b07"/><lb ed="R071" n="0626a04"/>首言为。下结云故者。为明二意故。造此论也。归敬 <lb ed="X" n="0203b08"/><lb ed="R071" n="0626a05"/>述意竟。</p> <lb ed="X" n="0203b09"/><lb ed="R071" n="0626a06"/><p xml:id="pX45p0203b0901">△此下第二正立论体。在文有三。一者总标许说。二 <lb ed="X" n="0203b10"/><lb ed="R071" n="0626a07"/>者擧数开章。三者依章别解。文处可见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203b11"/><lb ed="R071" n="0626a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0203b1101">论曰。有法能起摩诃衍信根。是故应说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203b12"/><lb ed="R071" n="0626a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0203b1201">初中言有法者。谓一心法。若人能解此法。必起廣 <lb ed="X" n="0203b13"/><lb ed="R071" n="0626a10"/>大信根。故言能起大乘信根。信根之相。如题名说。 <lb ed="X" n="0203b14"/><lb ed="R071" n="0626a11"/>信根既立。即入<persName>佛</persName>道。入<persName>佛</persName>道<anchor xml:id="nkr_note_add_0203b1401" n="0203b1401"/><anchor xml:id="beg0203b1401" n="0203b1401"/>已<anchor xml:id="end0203b1401"/>。得无穷宝。如是大 <lb ed="X" n="0203b15"/><lb ed="R071" n="0626a12"/>利。依论而得。是故应说。总标许说竟在于前。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203b16"/><lb ed="R071" n="0626a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0203b1601">说有五分。云何为五。一者因缘分。二者立義分。三者 <lb ed="X" n="0203b17"/><lb ed="R071" n="0626a14"/>解释分。四者修行信心分。五者劝修利益分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203b18"/><lb ed="R071" n="0626a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0203b1801">第二擧数开章。有五分者。是擧章数。云何以下。列 <lb ed="X" n="0203b19"/><lb ed="R071" n="0626a16"/>其章名。因缘分者。非无所以。而造论端。智者所为。 <lb ed="X" n="0203b20"/><lb ed="R071" n="0626a17"/>先应须知故。立義分者。因缘既陈。宜立正義。若不 <lb ed="X" n="0203b21"/><lb ed="R071" n="0626a18"/>略立。不知宗要故。解释分者。立宗既略。次应廣辩。 <lb ed="X" n="0203b22"/><lb ed="R071" n="0626b01"/>若不开释。義理难解故。修行信心分者。依释起信。 <lb ed="X" n="0203b23"/><lb ed="R071" n="0626b02"/>必应进修。有解无行。不合论意故。劝修利益分者。 <lb ed="X" n="0203b24"/><lb ed="R071" n="0626b03"/>虽示修行信心法门。薄善根者不肯造修。故擧利 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0203c" n="0203c"/> <lb ed="X" n="0203c01"/><lb ed="R071" n="0626b04"/>益。劝必应修。故言劝修利益分也。</p> <lb ed="X" n="0203c02"/><lb ed="R071" n="0626b05"/><p xml:id="pX45p0203c0201">△此下第三依章别解。即为五分。</p> <lb ed="X" n="0203c03"/><lb ed="R071" n="0626b06"/><p xml:id="pX45p0203c0301">△初中有二。先牒章名。次显因缘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203c04"/><lb ed="R071" n="0626b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0203c0401">初说因缘分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203c05"/><lb ed="R071" n="0626b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0203c0501">△显因缘中。有二问答。一者直显。二者遣疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203c06"/><lb ed="R071" n="0626b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0203c0601">问曰。有何因缘而造此论。答曰。是因缘有八种。云何 <lb ed="X" n="0203c07"/><lb ed="R071" n="0626b10"/>为八。一者因缘总相。所谓为令众生離一切苦。得究 <lb ed="X" n="0203c08"/><lb ed="R071" n="0626b11"/>竟乐。非求世间名利恭敬故。二者为欲解释<persName>如来</persName>根 <lb ed="X" n="0203c09"/><lb ed="R071" n="0626b12"/>本之義。令诸众生正解不谬故。三者为令善根成熟 <lb ed="X" n="0203c10"/><lb ed="R071" n="0626b13"/>众生。于摩诃衍法堪任不退信故。四者为令善根微 <lb ed="X" n="0203c11"/><lb ed="R071" n="0626b14"/>少众生修习信心故。五者为示方便消恶业障。善护 <lb ed="X" n="0203c12"/><lb ed="R071" n="0626b15"/>其心。远離痴慢。出邪网故。六者为示修习止观。对治 <lb ed="X" n="0203c13"/><lb ed="R071" n="0626b16"/>凡夫二乘心过故。七者为示专念方便。生于<persName>佛</persName>前。必 <lb ed="X" n="0203c14"/><lb ed="R071" n="0626b17"/>定不退信心故。八者为示利益劝修行故。有如是等 <lb ed="X" n="0203c15"/><lb ed="R071" n="0626b18"/>因缘。所以造论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0203c16"/><lb ed="R071" n="0627a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0203c1601">初问可见。答中有三。总标。别释。後还总结。第二别 <lb ed="X" n="0203c17"/><lb ed="R071" n="0627a02"/>解。八因缘中。初一是总相因。後七是别相因。初言 <lb ed="X" n="0203c18"/><lb ed="R071" n="0627a03"/>总相。有其二義。一者凡诸菩萨有所为作。每为众 <lb ed="X" n="0203c19"/><lb ed="R071" n="0627a04"/>生離苦得乐。非独在此造论因缘。故曰总相。二者 <lb ed="X" n="0203c20"/><lb ed="R071" n="0627a05"/>此因虽望立義分文作缘。然彼立義分。总为解释 <lb ed="X" n="0203c21"/><lb ed="R071" n="0627a06"/>分等作本。此因亦通为彼作缘。依是義故。亦解总 <lb ed="X" n="0203c22"/><lb ed="R071" n="0627a07"/>相。言離一切苦者。分段变易一切苦也。究竟乐者。 <lb ed="X" n="0203c23"/><lb ed="R071" n="0627a08"/>无上菩提大涅槃乐也。非求世间者。不望後世人 <lb ed="X" n="0203c24"/><lb ed="R071" n="0627a09"/>天富乐也。名利恭敬者。不求现在虚伪之事也。此 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0204a" n="0204a"/> <lb ed="X" n="0204a01"/><lb ed="R071" n="0627a10"/>下七种是其别因。唯为此论而作因故。望下七处 <lb ed="X" n="0204a02"/><lb ed="R071" n="0627a11"/>作别缘故。第二因者。解释分内有三段中。为二段 <lb ed="X" n="0204a03"/><lb ed="R071" n="0627a12"/>而作因缘。谓显示正義。对治邪执。显示正義之中 <lb ed="X" n="0204a04"/><lb ed="R071" n="0627a13"/>说云。依一心法有二种门。是二种门皆各总摄一 <lb ed="X" n="0204a05"/><lb ed="R071" n="0627a14"/>切诸法。当知即是<persName>如来</persName>所说一切法门之根本義。 <lb ed="X" n="0204a06"/><lb ed="R071" n="0627a15"/>以是一心二门之内。无一法義而所不摄故。故言 <lb ed="X" n="0204a07"/><lb ed="R071" n="0627a16"/>为欲解释<persName>如来</persName>根本之義也。彼第二段对治邪执 <lb ed="X" n="0204a08"/><lb ed="R071" n="0627a17"/>者。即令众生捨離人法二种谬执。故言为令众生 <lb ed="X" n="0204a09"/><lb ed="R071" n="0627a18"/>正解不谬故也。第三因者。为解释分内第三段文 <lb ed="X" n="0204a10"/><lb ed="R071" n="0627b01"/>而作因缘。彼文分别发趣道相。令利根者决定发 <lb ed="X" n="0204a11"/><lb ed="R071" n="0627b02"/>心进趣大道。堪任住于不退位故。故言为令善根 <lb ed="X" n="0204a12"/><lb ed="R071" n="0627b03"/>乃至不退信故。第四因者。为下修行信心分初四 <lb ed="X" n="0204a13"/><lb ed="R071" n="0627b04"/>种信心及四修行之文而作因缘。故言为令修习 <lb ed="X" n="0204a14"/><lb ed="R071" n="0627b05"/>信心故也。第五因者。为下第四修行末云。复次若 <lb ed="X" n="0204a15"/><lb ed="R071" n="0627b06"/>人虽修信心。以从先世来多有重恶业障以下。说 <lb ed="X" n="0204a16"/><lb ed="R071" n="0627b07"/>除障法五行许文而作因缘。故言为示方便消恶 <lb ed="X" n="0204a17"/><lb ed="R071" n="0627b08"/>业障乃至出邪网故。第六因者。为彼云何修行止 <lb ed="X" n="0204a18"/><lb ed="R071" n="0627b09"/>观以下。乃至止观不具则无能入菩提之道。三纸 <lb ed="X" n="0204a19"/><lb ed="R071" n="0627b10"/>许文而作因缘。故言修习止观乃至心过故。第七 <lb ed="X" n="0204a20"/><lb ed="R071" n="0627b11"/>因者。为彼修行信心分末云。复次众生初学是法 <lb ed="X" n="0204a21"/><lb ed="R071" n="0627b12"/>以下。劝生净土八行许文而作因缘。故言为示专 <lb ed="X" n="0204a22"/><lb ed="R071" n="0627b13"/>念方便生于<persName>佛</persName>前等也。第八因者。为彼第五劝修 <lb ed="X" n="0204a23"/><lb ed="R071" n="0627b14"/>利益分文而作因缘。故言为示利益劝修行故。次 <lb ed="X" n="0204a24"/><lb ed="R071" n="0627b15"/>言有如是等因缘所以造论者。第三总结也。直显 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0204b" n="0204b"/> <lb ed="X" n="0204b01"/><lb ed="R071" n="0627b16"/>因缘竟在于前。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0204b02"/><lb ed="R071" n="0627b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0204b0201">问曰。修多罗中具有此法。何须褈说。答曰。修多罗中 <lb ed="X" n="0204b03"/><lb ed="R071" n="0627b18"/>虽有此法。以众生根行不等。受解缘别。所谓<persName>如来</persName>在 <lb ed="X" n="0204b04"/><lb ed="R071" n="0628a01"/>世。众生利根。能说之人色心业勝。圆音一演。异类等 <lb ed="X" n="0204b05"/><lb ed="R071" n="0628a02"/>解。则不须论。若<persName>如来</persName>灭後。或有众生能以自力廣闻 <lb ed="X" n="0204b06"/><lb ed="R071" n="0628a03"/>而取解者。或有众生亦以自力少闻而多解者。或有 <lb ed="X" n="0204b07"/><lb ed="R071" n="0628a04"/>众生无自心力。因于廣论而得解者。亦有众生复以 <lb ed="X" n="0204b08"/><lb ed="R071" n="0628a05"/>廣论文多为烦。心乐总持少文而摄多義能取解者。 <lb ed="X" n="0204b09"/><lb ed="R071" n="0628a06"/>如是此论。为欲总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边義故。应说 <lb ed="X" n="0204b10"/><lb ed="R071" n="0628a07"/>此论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0204b11"/><lb ed="R071" n="0628a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0204b1101">第二遣疑。有问有答。问中言经中具有此法者。谓 <lb ed="X" n="0204b12"/><lb ed="R071" n="0628a09"/>依前八因所说之法。如立義分所立法義。乃至劝 <lb ed="X" n="0204b13"/><lb ed="R071" n="0628a10"/>修分中所示利益。如是等诸法。经中具说。皆为众 <lb ed="X" n="0204b14"/><lb ed="R071" n="0628a11"/>生離苦得乐。而今更造此论褈说彼法者。岂非为 <lb ed="X" n="0204b15"/><lb ed="R071" n="0628a12"/>求名利等耶。以之故言何须褈说。是擧疑情而作 <lb ed="X" n="0204b16"/><lb ed="R071" n="0628a13"/>问也。答中有三。略答。廣释。第三略结答。答中言修 <lb ed="X" n="0204b17"/><lb ed="R071" n="0628a14"/>多罗中虽有此法者。与彼问辞也。根行不等受解 <lb ed="X" n="0204b18"/><lb ed="R071" n="0628a15"/>缘别者。夺其疑情也。经论所说虽无别法。而受解 <lb ed="X" n="0204b19"/><lb ed="R071" n="0628a16"/>者根行不同。或有依经不须论者。或有依论不须 <lb ed="X" n="0204b20"/><lb ed="R071" n="0628a17"/>经者。故为彼人必须造论。答意如是。次则廣显。于 <lb ed="X" n="0204b21"/><lb ed="R071" n="0628a18"/>中有二。先明<persName>佛</persName>在世时说听俱勝。後显<persName>如来</persName>灭後 <lb ed="X" n="0204b22"/><lb ed="R071" n="0628b01"/>根缘参差。初中言<persName>如来</persName>在世众生利根者。明听人 <lb ed="X" n="0204b23"/><lb ed="R071" n="0628b02"/>勝。能说之人色心业勝者。显说者勝。圆音一演者。 <lb ed="X" n="0204b24"/><lb ed="R071" n="0628b03"/>成说者勝。异类等解者。成听人勝。则不须论者。结 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0204c" n="0204c"/> <lb ed="X" n="0204c01"/><lb ed="R071" n="0628b04"/>俱勝義。此言圆音。即是一音。一音圆音。其義云何。 <lb ed="X" n="0204c02"/><lb ed="R071" n="0628b05"/>昔来诸师说者不同。有师说云。诸<persName>佛</persName>唯是第一義 <lb ed="X" n="0204c03"/><lb ed="R071" n="0628b06"/>身。永绝万象。无形无声。直随機现无量色声。犹如 <lb ed="X" n="0204c04"/><lb ed="R071" n="0628b07"/>空谷无声。随呼发响。然则就<persName>佛</persName>言之。无音是一。约 <lb ed="X" n="0204c05"/><lb ed="R071" n="0628b08"/>機论之。众音非一。何意说言一音圆音者。良由一 <lb ed="X" n="0204c06"/><lb ed="R071" n="0628b09"/>时一会异类等解。随其根性各得一音。不闻馀声。 <lb ed="X" n="0204c07"/><lb ed="R071" n="0628b10"/>不乱不错。显是音奇特。故名一音。音遍十方。随機 <lb ed="X" n="0204c08"/><lb ed="R071" n="0628b11"/>熟处无所不闻。故名圆音。非谓如空遍满无别韵 <lb ed="X" n="0204c09"/><lb ed="R071" n="0628b12"/>曲。如经言随其类音普告众生。斯之谓也。或有说 <lb ed="X" n="0204c10"/><lb ed="R071" n="0628b13"/>者。就<persName>佛</persName>言之。实有色声。其音圆满。无所不遍。都无 <lb ed="X" n="0204c11"/><lb ed="R071" n="0628b14"/>宫商之异。何有平上之殊。无异曲故名为一音。无 <lb ed="X" n="0204c12"/><lb ed="R071" n="0628b15"/>不遍故说为圆音。但由是圆音作增上缘。随根差 <lb ed="X" n="0204c13"/><lb ed="R071" n="0628b16"/>别现众多声。犹如满月唯一圆形。随器差别而现 <lb ed="X" n="0204c14"/><lb ed="R071" n="0628b17"/>多影。当知此中道理亦尔。如经言。<persName>佛</persName>以一音演说 <lb ed="X" n="0204c15"/><lb ed="R071" n="0628b18"/>法。众生随类各得解故。或有说者。<persName>如来</persName>实有众多 <lb ed="X" n="0204c16"/><lb ed="R071" n="0629a01"/>音声。一切众生所有言音。莫非<persName>如来</persName>法轮声摄。但 <lb ed="X" n="0204c17"/><lb ed="R071" n="0629a02"/>此<persName>佛</persName>音无障无碍。一即一切。一切即一。一切即一。 <lb ed="X" n="0204c18"/><lb ed="R071" n="0629a03"/>故名一音。一即一切。故名圆音。如花严经言。一切 <lb ed="X" n="0204c19"/><lb ed="R071" n="0629a04"/>众生语言法。一言演说尽无馀。悉欲解了净密音。 <lb ed="X" n="0204c20"/><lb ed="R071" n="0629a05"/>菩萨因是初发心故。又此<persName>佛</persName>音不可思议。不但一 <lb ed="X" n="0204c21"/><lb ed="R071" n="0629a06"/>音言即一切音。亦于诸法无不等遍。今且略擧六 <lb ed="X" n="0204c22"/><lb ed="R071" n="0629a07"/>双。显其等遍之相。一者等于一切众生及一切法。 <lb ed="X" n="0204c23"/><lb ed="R071" n="0629a08"/>二者等于十方诸刹及三世诸劫。三者等于一切 <lb ed="X" n="0204c24"/><lb ed="R071" n="0629a09"/>应身<persName>如来</persName>及一切化身诸<persName>佛</persName>。四者等于一切法界 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0205a" n="0205a"/> <lb ed="X" n="0205a01"/><lb ed="R071" n="0629a10"/>及虚空界。五者等于无碍相入界及无量出生界。 <lb ed="X" n="0205a02"/><lb ed="R071" n="0629a11"/>六者等于一切行界及寂静涅槃界。此義如花严 <lb ed="X" n="0205a03"/><lb ed="R071" n="0629a12"/>经三种无碍中说。随一一声等此六双。而其音韵 <lb ed="X" n="0205a04"/><lb ed="R071" n="0629a13"/>恒不杂乱。若音于此六双有所不遍。则音非圆。若 <lb ed="X" n="0205a05"/><lb ed="R071" n="0629a14"/>由等遍失其音曲。则圆非音。然今不壞曲而等遍。 <lb ed="X" n="0205a06"/><lb ed="R071" n="0629a15"/>不动遍而差韵。由是道理。方成圆音。此非心识思 <lb ed="X" n="0205a07"/><lb ed="R071" n="0629a16"/>量所测。以是法身自在義故。一音之義略说如是。 <lb ed="X" n="0205a08"/><lb ed="R071" n="0629a17"/>且止馀论。还释本文。此下第二明<persName>佛</persName>灭後根行参 <lb ed="X" n="0205a09"/><lb ed="R071" n="0629a18"/>差。于中别出四种根性。初二依经而得解者。後二 <lb ed="X" n="0205a10"/><lb ed="R071" n="0629b01"/>依论方取解者。初中言能以自力廣闻而取解者 <lb ed="X" n="0205a11"/><lb ed="R071" n="0629b02"/>者。依廣经闻得解<persName>佛</persName>意。而不须论。故言自力也。第 <lb ed="X" n="0205a12"/><lb ed="R071" n="0629b03"/>二中言亦以自力少闻而多解者者。未必廣闻诸 <lb ed="X" n="0205a13"/><lb ed="R071" n="0629b04"/>经文言。而能深解诸经意致。亦不须论。故言自力。 <lb ed="X" n="0205a14"/><lb ed="R071" n="0629b05"/>第三中言无自心力者。直依<persName>佛</persName>经则不能解。故言 <lb ed="X" n="0205a15"/><lb ed="R071" n="0629b06"/>无力。因于智度瑜伽等论。方解<persName>佛</persName>经所说意趣。故 <lb ed="X" n="0205a16"/><lb ed="R071" n="0629b07"/>言因于廣论得解者。第四中言复以廣论文多为 <lb ed="X" n="0205a17"/><lb ed="R071" n="0629b08"/>烦者。虽是利根而不忍繁。此人唯依文约義豐之 <lb ed="X" n="0205a18"/><lb ed="R071" n="0629b09"/>论。深解<persName>佛</persName>经所说之旨。故言心乐总持少文而摄 <lb ed="X" n="0205a19"/><lb ed="R071" n="0629b10"/>多義能取解者。此四中。前三非今所为。今所为者 <lb ed="X" n="0205a20"/><lb ed="R071" n="0629b11"/>在第四人也。如是以下。第三结答。言如是者。通擧 <lb ed="X" n="0205a21"/><lb ed="R071" n="0629b12"/>前四种人。此论以下。别对第四之人。结明必应须 <lb ed="X" n="0205a22"/><lb ed="R071" n="0629b13"/>造论意。今此论者。文唯一卷。其普摄一切经意。故 <lb ed="X" n="0205a23"/><lb ed="R071" n="0629b14"/>言总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边義故。彼第四品乐总 <lb ed="X" n="0205a24"/><lb ed="R071" n="0629b15"/>持类。要依此论乃得悟道。以之故言应说此论也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0205b" n="0205b"/> <lb ed="X" n="0205b01"/><lb ed="R071" n="0629b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0205b0101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0205b0101" n="0205b0101"/><anchor xml:id="beg0205b0101" n="0205b0101"/>已<anchor xml:id="end0205b0101"/>说因缘分。次说立義分。摩诃衍者总说有二种。云 <lb ed="X" n="0205b02"/><lb ed="R071" n="0629b17"/>何为二。一者法。二者義。所言法者。谓众生心。是心则 <lb ed="X" n="0205b03"/><lb ed="R071" n="0629b18"/>摄一切世间法出世间法。依于此心显示摩诃衍義。 <lb ed="X" n="0205b04"/><lb ed="R071" n="0630a01"/>何以故。是心真如相。即示摩诃衍体故。是心生灭因 <lb ed="X" n="0205b05"/><lb ed="R071" n="0630a02"/>缘相。能示摩诃衍自体相用故。所言義者。则有三种。 <lb ed="X" n="0205b06"/><lb ed="R071" n="0630a03"/>云何为三。一者体大。谓一切法真如平等不增减故。 <lb ed="X" n="0205b07"/><lb ed="R071" n="0630a04"/>二者相大。谓<persName>如来</persName>藏具足无量性功德故。三者用大。 <lb ed="X" n="0205b08"/><lb ed="R071" n="0630a05"/>能生一切世间出世间善因果故。一切诸<persName>佛</persName>本所乘 <lb ed="X" n="0205b09"/><lb ed="R071" n="0630a06"/>故。一切菩萨皆乘此法到<persName>如来</persName>地故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0205b10"/><lb ed="R071" n="0630a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0205b1001">第二说立義分。文中有二。一者结前起後。摩诃以 <lb ed="X" n="0205b11"/><lb ed="R071" n="0630a08"/>下。第二正说。立二章门。谓法与義。法者是大乘之 <lb ed="X" n="0205b12"/><lb ed="R071" n="0630a09"/>法体。義者是大乘之名義。初立法者。起下释中初 <lb ed="X" n="0205b13"/><lb ed="R071" n="0630a10"/>释法体之文。次立義者。起下复次真如自体相者 <lb ed="X" n="0205b14"/><lb ed="R071" n="0630a11"/>以下释義文也。初立法中亦有二立。一者就体总 <lb ed="X" n="0205b15"/><lb ed="R071" n="0630a12"/>立。起下释中初总释文。二者依门别立。起下言真 <lb ed="X" n="0205b16"/><lb ed="R071" n="0630a13"/>如者以下别释文也。初中所言法者谓众生心者。 <lb ed="X" n="0205b17"/><lb ed="R071" n="0630a14"/>自体名法。今大乘中一切诸法皆无别体。唯用一 <lb ed="X" n="0205b18"/><lb ed="R071" n="0630a15"/>心为其自体。故言法者谓众生心也。言是心即摄 <lb ed="X" n="0205b19"/><lb ed="R071" n="0630a16"/>一切者。显大乘法异小乘法。良由是心通摄诸法。 <lb ed="X" n="0205b20"/><lb ed="R071" n="0630a17"/>诸法自体唯是一心。不同小乘一切诸法各有自 <lb ed="X" n="0205b21"/><lb ed="R071" n="0630a18"/>体。故说一心为大乘法也。何以故下。依门别立。此 <lb ed="X" n="0205b22"/><lb ed="R071" n="0630b01"/>一文内含其二義。望上释总義。望下立别门。然心 <lb ed="X" n="0205b23"/><lb ed="R071" n="0630b02"/>法是一。大乘義廣。以何義故。直依是心显大乘義。 <lb ed="X" n="0205b24"/><lb ed="R071" n="0630b03"/>故言何以故。下释意云。心法虽一。而有二门。真如 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0205c" n="0205c"/> <lb ed="X" n="0205c01"/><lb ed="R071" n="0630b04"/>门中有大乘体。生灭门中有体相用。大乘之義莫 <lb ed="X" n="0205c02"/><lb ed="R071" n="0630b05"/>过是三。故依一心显大乘義也。言是心真如者。总 <lb ed="X" n="0205c03"/><lb ed="R071" n="0630b06"/>擧真如门。起下即是一法界以下文也。次言相者。 <lb ed="X" n="0205c04"/><lb ed="R071" n="0630b07"/>是真如相。起下复次真如者依言说分别有二种 <lb ed="X" n="0205c05"/><lb ed="R071" n="0630b08"/>以下文也。言是心生灭者。总擧生灭门。起下依如 <lb ed="X" n="0205c06"/><lb ed="R071" n="0630b09"/>来藏故有生灭心以下文也。言因缘者。是生灭因 <lb ed="X" n="0205c07"/><lb ed="R071" n="0630b10"/>缘。起下复次生灭因缘以下文也。次言相者。是生 <lb ed="X" n="0205c08"/><lb ed="R071" n="0630b11"/>灭相。起下复次生灭者以下文也。言能示摩诃衍 <lb ed="X" n="0205c09"/><lb ed="R071" n="0630b12"/>自体者。即是生灭门内之本觉心。生灭之体。生灭 <lb ed="X" n="0205c10"/><lb ed="R071" n="0630b13"/>之因。是故在于生灭门内。然真如门中直言大乘 <lb ed="X" n="0205c11"/><lb ed="R071" n="0630b14"/>体。生灭门中乃云自体者。有深所以。至下释中。其 <lb ed="X" n="0205c12"/><lb ed="R071" n="0630b15"/>義自显也。言相用者含有二義。一者能示<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0205c13"/><lb ed="R071" n="0630b16"/>中无量性功德相。即是相大義。又示<persName>如来</persName>藏不思 <lb ed="X" n="0205c14"/><lb ed="R071" n="0630b17"/>议业用。即是用大義也。二者真如所作染相名相。 <lb ed="X" n="0205c15"/><lb ed="R071" n="0630b18"/>真如所起净用名用。如下文言真如净法实无于 <lb ed="X" n="0205c16"/><lb ed="R071" n="0631a01"/>染。但以无明而熏习故则有染相。无明染法本无 <lb ed="X" n="0205c17"/><lb ed="R071" n="0631a02"/>净业。<anchor xml:id="nkr_note_add_0205c1701" n="0205c1701"/><anchor xml:id="beg0205c1701" n="0205c1701"/>但<anchor xml:id="end0205c1701"/>以真如而熏习故则有净用也。立法章门 <lb ed="X" n="0205c18"/><lb ed="R071" n="0631a03"/>竟在于前。此下第二立義章门。于中亦二。初明大 <lb ed="X" n="0205c19"/><lb ed="R071" n="0631a04"/>義。次显乘義。此亦起下释中之文。至彼文处。更相 <lb ed="X" n="0205c20"/><lb ed="R071" n="0631a05"/>属当。大義中。体大者在真如门。相用二大在生灭 <lb ed="X" n="0205c21"/><lb ed="R071" n="0631a06"/>门。生灭门内亦有自体。但以体从相。故不别说也。 <lb ed="X" n="0205c22"/><lb ed="R071" n="0631a07"/>言<persName>如来</persName>藏具足无量性功德者。二种藏内。不空如 <lb ed="X" n="0205c23"/><lb ed="R071" n="0631a08"/>来藏。二种藏中。能摄<persName>如来</persName>藏。性功德義及用大義。 <lb ed="X" n="0205c24"/><lb ed="R071" n="0631a09"/>至下释中当廣分别。乘義中有二句。一切诸<persName>佛</persName>本 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0206a" n="0206a"/> <lb ed="X" n="0206a01"/><lb ed="R071" n="0631a10"/>所乘故者。立果望因以释乘義也。一切菩萨皆乘 <lb ed="X" n="0206a02"/><lb ed="R071" n="0631a11"/>此法到<persName>如来</persName>地故者。據因望果以释乘義也。</p> <lb ed="X" n="0206a03"/><lb ed="R071" n="0631a12"/><p xml:id="pX45p0206a0301">△第三解释分中。在文亦二。一者结前起後。二者正 <lb ed="X" n="0206a04"/><lb ed="R071" n="0631a13"/>释。正释中有三。一者擧数总标。二者依数开章。三 <lb ed="X" n="0206a05"/><lb ed="R071" n="0631a14"/>者依章别解。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0206a06"/><lb ed="R071" n="0631a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0206a0601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0206a0601" n="0206a0601"/><anchor xml:id="beg0206a0601" n="0206a0601"/>已<anchor xml:id="end0206a0601"/>说立義分。次说解释分。解释分有三种。云何为三。 <lb ed="X" n="0206a07"/><lb ed="R071" n="0631a16"/>一者显示正義。二者对治邪执。三者分别发趣道相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0206a08"/><lb ed="R071" n="0631a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0206a0801">开章中。言显示正義者。正释立義分中所立也。对 <lb ed="X" n="0206a09"/><lb ed="R071" n="0631a18"/>治邪执。发趣道相者。是明離邪就正门也。</p> <lb ed="X" n="0206a10"/><lb ed="R071" n="0631b01"/><p xml:id="pX45p0206a1001">△别解之中。即有三章。初释显示正義分中。大分有 <lb ed="X" n="0206a11"/><lb ed="R071" n="0631b02"/>二。初正释義。後示入门。正释之中。依上有二。初释 <lb ed="X" n="0206a12"/><lb ed="R071" n="0631b03"/>法章门。後释義章门。初中亦二。一者总释。释上总 <lb ed="X" n="0206a13"/><lb ed="R071" n="0631b04"/>立。二者别解。解上别立。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0206a14"/><lb ed="R071" n="0631b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0206a1401">显示正義者。依一心法有二种门。云何为二。一者心 <lb ed="X" n="0206a15"/><lb ed="R071" n="0631b06"/>真如门。二者心生灭门。是二种门皆各总摄一切法。 <lb ed="X" n="0206a16"/><lb ed="R071" n="0631b07"/>此義云何。以是二门不相離故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0206a17"/><lb ed="R071" n="0631b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0206a1701">初中言依一心法有二种门者。如经本言。寂灭者 <lb ed="X" n="0206a18"/><lb ed="R071" n="0631b09"/>名为一心。一心者名<persName>如来</persName>藏。此言心真如门者。即 <lb ed="X" n="0206a19"/><lb ed="R071" n="0631b10"/>释彼经寂灭者名为一心也。心生灭门者。是释经 <lb ed="X" n="0206a20"/><lb ed="R071" n="0631b11"/>中一心者名<persName>如来</persName>藏也。所以然者。以一切法无生 <lb ed="X" n="0206a21"/><lb ed="R071" n="0631b12"/>无灭。本来寂静。唯是一心。如是名为心真如门。故 <lb ed="X" n="0206a22"/><lb ed="R071" n="0631b13"/>言寂灭者名为一心。又此一心体是本觉。而随无 <lb ed="X" n="0206a23"/><lb ed="R071" n="0631b14"/>明动作生灭。故于此门<persName>如来</persName>之性隐而不显。名如 <lb ed="X" n="0206a24"/><lb ed="R071" n="0631b15"/>来藏。如经言<persName>如来</persName>藏者是善不善因。能遍兴造一 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0206b" n="0206b"/> <lb ed="X" n="0206b01"/><lb ed="R071" n="0631b16"/>切趣生。譬如伎儿变现诸趣。如是等義在生灭门。 <lb ed="X" n="0206b02"/><lb ed="R071" n="0631b17"/>故言一心者名<persName>如来</persName>藏。是显一心之生灭门。如下 <lb ed="X" n="0206b03"/><lb ed="R071" n="0631b18"/>文言。心生灭者。依<persName>如来</persName>藏故有生灭心。乃至此识 <lb ed="X" n="0206b04"/><lb ed="R071" n="0632a01"/>有二种義。一者觉義。二者不觉義。当知非但取生 <lb ed="X" n="0206b05"/><lb ed="R071" n="0632a02"/>灭心为生灭门。通取生灭自体及生灭相。皆在生 <lb ed="X" n="0206b06"/><lb ed="R071" n="0632a03"/>灭门内義也。二门如是。何为一心。谓染净诸法其 <lb ed="X" n="0206b07"/><lb ed="R071" n="0632a04"/>性无二。真妄二门不得有异。故名为一。此无二处。 <lb ed="X" n="0206b08"/><lb ed="R071" n="0632a05"/>诸法中实。不同虚空。性自神解。故名为心。然既无 <lb ed="X" n="0206b09"/><lb ed="R071" n="0632a06"/>有二。何得有一。一无所有。就谁曰心。如是道理。離 <lb ed="X" n="0206b10"/><lb ed="R071" n="0632a07"/>言绝虑。不知何以目之。强号为一心也。言是二种 <lb ed="X" n="0206b11"/><lb ed="R071" n="0632a08"/>门皆各总摄一切法者。释上立中是心即摄一切 <lb ed="X" n="0206b12"/><lb ed="R071" n="0632a09"/>世间出世间法。上直明心摄一切法。今此释中显 <lb ed="X" n="0206b13"/><lb ed="R071" n="0632a10"/>其二门皆各总摄。言以是二门不相離故者。是释 <lb ed="X" n="0206b14"/><lb ed="R071" n="0632a11"/>二门各总摄義。欲明真如门者染净通相。通相之 <lb ed="X" n="0206b15"/><lb ed="R071" n="0632a12"/>外无别染净。故得总摄染净诸法。生灭门者别显 <lb ed="X" n="0206b16"/><lb ed="R071" n="0632a13"/>染净。染净之法无所不该。故亦总摄一切诸法。通 <lb ed="X" n="0206b17"/><lb ed="R071" n="0632a14"/>别虽殊。齐无所遣。故言二门不相離也。总释義竟。</p> <lb ed="X" n="0206b18"/><lb ed="R071" n="0632a15"/><p xml:id="pX45p0206b1801"><note place="inline">别记</note>真如门是诸法通相。通相外无别诸法。诸法 <lb ed="X" n="0206b19"/><lb ed="R071" n="0632a16"/>皆为通相所摄。如微尘是瓦器通相。通相外无 <lb ed="X" n="0206b20"/><lb ed="R071" n="0632a17"/>别瓦器。瓦器皆为微尘所摄。真如门亦如是。生 <lb ed="X" n="0206b21"/><lb ed="R071" n="0632a18"/>灭门者。即此真如是善不善因。与缘和合变作 <lb ed="X" n="0206b22"/><lb ed="R071" n="0632b01"/>诸法。虽实变作诸法。而恒不壞真性。故于此门 <lb ed="X" n="0206b23"/><lb ed="R071" n="0632b02"/>亦摄真如。如微尘性聚成瓦器。而常不失微尘 <lb ed="X" n="0206b24"/><lb ed="R071" n="0632b03"/>性相。故瓦器门即摄微尘。生灭门亦如是。设使 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0206c" n="0206c"/> <lb ed="X" n="0206c01"/><lb ed="R071" n="0632b04"/>二门虽无别体。二门相乖不相通者。相应真如 <lb ed="X" n="0206c02"/><lb ed="R071" n="0632b05"/>门中摄理而不摄事。生灭门中摄事而不摄理。 <lb ed="X" n="0206c03"/><lb ed="R071" n="0632b06"/>而今二门互相融通。际限无分。是故皆各通摄 <lb ed="X" n="0206c04"/><lb ed="R071" n="0632b07"/>一切理事诸法。故言二门不相離故。问。若此二 <lb ed="X" n="0206c05"/><lb ed="R071" n="0632b08"/>门各摄理事。何故真如门中但示摩诃衍体。生 <lb ed="X" n="0206c06"/><lb ed="R071" n="0632b09"/>灭门中通示自体相用。答。摄義示義异。何者。真 <lb ed="X" n="0206c07"/><lb ed="R071" n="0632b10"/>如门是泯相以显理。泯相不除。故得摄相。泯相 <lb ed="X" n="0206c08"/><lb ed="R071" n="0632b11"/>不存。故非示相。生灭门者揽理以成事。揽理不 <lb ed="X" n="0206c09"/><lb ed="R071" n="0632b12"/>壞。得摄理。揽理不泯。故亦示体。依此義故。且说 <lb ed="X" n="0206c10"/><lb ed="R071" n="0632b13"/>不同。通而论之。二義亦齐。是故真如门中亦应 <lb ed="X" n="0206c11"/><lb ed="R071" n="0632b14"/>示于事相。略故不说耳。问。二门不同。其義<anchor xml:id="nkr_note_add_0206c1101" n="0206c1101"/><anchor xml:id="beg0206c1101" n="0206c1101"/>已<anchor xml:id="end0206c1101"/>见。 <lb ed="X" n="0206c12"/><lb ed="R071" n="0632b15"/>未知二门所摄理事。亦有随门差别義不。答。随 <lb ed="X" n="0206c13"/><lb ed="R071" n="0632b16"/>门分别。亦有不同。何者。真如门中所摄事法。是 <lb ed="X" n="0206c14"/><lb ed="R071" n="0632b17"/>分别性。以说诸法不生不灭本来寂静。但依妄 <lb ed="X" n="0206c15"/><lb ed="R071" n="0632b18"/>念而有差别故。心生灭门所说事法。是依他性。 <lb ed="X" n="0206c16"/><lb ed="R071" n="0633a01"/>以说诸法因缘和合有生灭故。然此二性虽复 <lb ed="X" n="0206c17"/><lb ed="R071" n="0633a02"/>非一。而亦不异。何以故。因缘所生生灭诸法。不 <lb ed="X" n="0206c18"/><lb ed="R071" n="0633a03"/>離妄念而有差别。故分别性不异依他。亦在生 <lb ed="X" n="0206c19"/><lb ed="R071" n="0633a04"/>灭门也。又因缘之生。自他及共皆不可得。故依 <lb ed="X" n="0206c20"/><lb ed="R071" n="0633a05"/>他性不异分别。亦在真如门也。如是二性虽复 <lb ed="X" n="0206c21"/><lb ed="R071" n="0633a06"/>不异。而亦非一。何以故。分别性法本来非有亦 <lb ed="X" n="0206c22"/><lb ed="R071" n="0633a07"/>非不无。依他性法虽复非有而亦不无。是故二 <lb ed="X" n="0206c23"/><lb ed="R071" n="0633a08"/>性亦不杂乱。如摄论说。三性相望。不异非不异。 <lb ed="X" n="0206c24"/><lb ed="R071" n="0633a09"/>应如是说。若能解此三性不一不异義者。百家 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0207a" n="0207a"/> <lb ed="X" n="0207a01"/><lb ed="R071" n="0633a10"/>之诤无所不和也。二门所摄理不同者。真如门 <lb ed="X" n="0207a02"/><lb ed="R071" n="0633a11"/>中所说理者。虽曰真如。亦不可得。而亦非无。有 <lb ed="X" n="0207a03"/><lb ed="R071" n="0633a12"/><persName>佛</persName>无<persName>佛</persName>。性相常住。无有变异。不可破壞。于此门 <lb ed="X" n="0207a04"/><lb ed="R071" n="0633a13"/>中。假立真如实际等名。如大品等诸般若经所 <lb ed="X" n="0207a05"/><lb ed="R071" n="0633a14"/>说。生灭门内所摄理者。虽复理体離生灭相。而 <lb ed="X" n="0207a06"/><lb ed="R071" n="0633a15"/>亦不守常住之性。随无明缘流转生死。虽实为 <lb ed="X" n="0207a07"/><lb ed="R071" n="0633a16"/>所染。而自性淸净。于此门中。假立<persName>佛</persName>性本觉等 <lb ed="X" n="0207a08"/><lb ed="R071" n="0633a17"/>名。如涅槃花严经等所说。今论所述楞伽经等。 <lb ed="X" n="0207a09"/><lb ed="R071" n="0633a18"/>通以二门为其宗体。然此二義亦无有异。以虽 <lb ed="X" n="0207a10"/><lb ed="R071" n="0633b01"/>離生灭。而常住性亦不可得。虽曰随缘。而恒不 <lb ed="X" n="0207a11"/><lb ed="R071" n="0633b02"/>动。離生灭性故。以是義故。真如门中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0207a1101" n="0207a1101"/><anchor xml:id="beg0207a1101" n="0207a1101"/>但<anchor xml:id="end0207a1101"/>说不壞 <lb ed="X" n="0207a12"/><lb ed="R071" n="0633b03"/>假名而说实相。不动实际建立诸法。生灭门中。 <lb ed="X" n="0207a13"/><lb ed="R071" n="0633b04"/>乃说自性淸净心因无明风动。不染而染。染而 <lb ed="X" n="0207a14"/><lb ed="R071" n="0633b05"/>不染。问。真如门中说唯空義。生灭门内说不空 <lb ed="X" n="0207a15"/><lb ed="R071" n="0633b06"/>義。为不如是耶。答。一往相配。不无是義。故上立 <lb ed="X" n="0207a16"/><lb ed="R071" n="0633b07"/>義分真如相中<anchor xml:id="nkr_note_add_0207a1601" n="0207a1601"/><anchor xml:id="beg0207a1601" n="0207a1601"/>但<anchor xml:id="end0207a1601"/>说能示摩诃衍体。生灭门中 <lb ed="X" n="0207a17"/><lb ed="R071" n="0633b08"/>亦说显示大乘相用。就实而言。则不如是。故下 <lb ed="X" n="0207a18"/><lb ed="R071" n="0633b09"/>论文二门皆说不空義。问。若生灭门内二義俱 <lb ed="X" n="0207a19"/><lb ed="R071" n="0633b10"/>有者。其不空義可有随缘作生灭義。空義是无。 <lb ed="X" n="0207a20"/><lb ed="R071" n="0633b11"/>何有随缘而作有義。答。二義是一。不可说异。而 <lb ed="X" n="0207a21"/><lb ed="R071" n="0633b12"/>约空義亦得作有。何者。若空定是空。应不能作 <lb ed="X" n="0207a22"/><lb ed="R071" n="0633b13"/>有。而是空亦空。故得作有。然此空空亦有二義。 <lb ed="X" n="0207a23"/><lb ed="R071" n="0633b14"/>一者。有法性空。是空亦空。有之与空。皆不可得。 <lb ed="X" n="0207a24"/><lb ed="R071" n="0633b15"/>如是空空。有真如门。如大品经云。一切法空。此 <pb ed="X" xml:id="X45.0757.0207b" n="0207b"/> <lb ed="X" n="0207b01"/><lb ed="R071" n="0633b16"/>空亦空。是名空空。二者。犹如有无有性。故得为 <lb ed="X" n="0207b02"/><lb ed="R071" n="0633b17"/>空。是名曰空。如是空无空性。故得作有。是名空 <lb ed="X" n="0207b03"/><lb ed="R071" n="0633b18"/>空。如是空空。在生灭门。如涅槃经云。是有是无。 <lb ed="X" n="0207b04"/><lb ed="R071" n="0634a01"/>是名空空。是是是非。是名空空。如是空空。十住 <lb ed="X" n="0207b05"/><lb ed="R071" n="0634a02"/>菩萨尙得少分如毫厘许。何况馀人。二门差别。 <lb ed="X" n="0207b06"/><lb ed="R071" n="0634a03"/>应如是知。上来释上总立法竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0207b07"/><lb ed="R071" n="0634a04"/> <lb ed="X" n="0207b08"/><lb ed="R071" n="0634a05"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大乘起信论疏记会本卷一</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0200a0701" to="#end0200a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0201b1701" to="#end0201b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0201b1901" to="#end0201b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0202b1201" to="#end0202b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0203b1401" to="#end0203b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0205b0101" to="#end0205b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0205c1701" to="#end0205c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0206a0601" to="#end0206a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0206c1101" to="#end0206c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0207a1101" to="#end0207a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0207a1601" to="#end0207a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0200001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200001">此序依和刻本添加</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0200a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0200a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0201b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0201b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0201b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0201b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0202b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0202b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0203b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0203b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0205b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0205b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0205c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0205c1701">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0206a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0206a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0206c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0206c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0207a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0207a1101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0207a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0207a1601">但【CB】，但【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>